Tháp Bà Ponagar

Tháp Bà Ponagar

Tháp Bà Ponagar là một ngôi đền của người Chăm Pa nằm trên một ngọn đồi nhỏ, ngay chân cầu Xóm Bóng, đầu đường Hai Tháng Tư, cách trung tâm thành phố Nha Trang khoảng 2 km, Tháp Ponagar hiện nay là một di tích lịch sử văn hóa cũng là địa điểm tham quan du lịch rất nổi tiếng tại Nha Trang được nhiều du khách trong nước và quốc tế biết đến.

thap-ba-ponagar

Truyền Thuyết Về Bà Ponagar :

Ngày xưa tại vùng núi Đại An, thôn Đại Điền, có hai vợ chồng người nông dân chuyên trồng dưa hấu để bán, khi dưa chín thì về đêm thường bị mất trộm, nên hai vợ chồng quyết định rình xem ai hái trộm, vào một đêm trăng sáng hai vợ chồng đang rình xem ai hái dưa thì bổng thấy một cô bé khoảng 9-10 tuổi không biết xuất hiện từ đâu đến lại đây hái dưa và đùa dỡn một mình, ông bà liền lại hỏi thì biết cô bé không có người thân, thấy cô bé dễ thương và xinh xắn hai vợ chồng nhận về nuôi yêu thương như con ruột.

Sau khoảng vài năm trôi qua cô bé đã lớn, một hôm nọ trời mưa to gió lớn nhìn thấy trời mưa kéo dài cảnh vật tiêu điều, nên cô bé buồn bã bèn lấy những hòn đá tạo thành 3 hòn dã sơn hái hoa cắm vào rồi đứng ngắm để làm vui. Ông chồng người nông dân thấy được và cho rằng hành vi của con không hợp với khuê tắc nên ông đã lớn tiếng rầy la, cô bé rất buồn bã và trợt thấy một khúc kỳ nam theo nước trôi đến trên sông, cô liền biến thân vào khúc kỳ nam cho sóng đưa đẩy, không ai ngờ cô là tiên giáng trần có thể biến hóa.

Khúc kỳ nam trôi ra biển và lênh đênh trên mặt biển rất nhiều ngày sau khó dạt vào bờ biển gần cung đình, khúc gổ tỏa hương ngào ngạt khiến dân làng cảm thấy lạ và mọi người xúm nhau khiên lên bờ nhưng người đông bao nhiêu cũng không khiên nổi. Dân làng truyền tai nhau về công chuyện lạ này và đến tai của Thái Tử Bắc Hải, thấy lạ nên Thái Tử bèn ra chổ khúc kỳ nam nhất thử xem sao, bỗng dưng thái tử nhất rất nhẹ nhàng và chàng quyết định đem về cung xem như báo vật.

Bỗng một đêm trăng sáng, ánh trăng chiếu vào phòng làm cho căn phòng có chút ánh sáng mờ mờ, thái từ nhìn từ xa nơi để khúc kỳ nam thấy có một bóng người thấp thoáng nhưng khi lại gần kiểm tra thì không thấy ai cả, chỉ hủi thấy mùi thơm ngào ngạt của khúc kỳ nam. Những đêm sau thái tử bèn theo dõi thử cũng phát hiện có bóng người xuất hiện nhưng khi lại gần thì không thấy đâu, tức quá đêm sau thái từ quyết định núp gần khúc kỳ nam, không ngờ bỗng nhiên trong khúc kỳ nam hiện ra một cô gái xinh đẹp tuyệt trần, chàng vụt nhanh ra ôm lấy cô gái, cô gái không kịp biến vào khúc kỳ nam đành nói chuyện với thái tử, nàng cho biết nàng tên là Thiên Y Ana. Thái tử thấy nàng đẹp tuyệt trần nên liền có ý hỏi phụ hoàng xin cưới và được phụ hoàng chấp nhận. Hai vợ chồng sống rất hạnh phúc và có 2 người con một trai và một gái có dung mạo khôi ngô tuấn tú.

Một hôm nàng Ana rất nhớ quê nhà và cha mẹ nuôi nên quyết định đem 2 người con của mình cùng nhau biến vào khúc kỳ nam để thả trôi về quê nhà. Khi về đến quê thì được biết cha mẹ nuôi đã qua đời, nàng Ana xây đấp mồ mã cho cha nẹ nuôi và sửa sang nhà cửa để phụng tự.

Sau khi sống tại quê nhà nàng Ana thấy dân làng nơi đây còn lạc hậu, nên bà đã dạy người dân nơi này cày kéo, kéo vải, dệt sợ và đặt ra các lễ nghi,...

Từ đó ruộng nương tươi tốt, đời sống dân làng ngày một thêm ấm no. Đến một ngày nọ có một con chim hạt từ trên trời bay xuống Thiên Y Ana cùng hai con cưỡi hạt về trời, dân làng nhớ công ơn của bà nên đã xây dựng tháp tạc tượng thời phụng, mỗi năm vào ngày 23/3 Âm lịch đều làm lễ dâng hoa.

Kiến Trúc Xây Dựng Tháp Ponagar :

Tháp Ponagar là một quần thể tháp được xây dựng bở người dân tộc Chăm thuộc nền văn hóa Chăm Pa với kiến trúc độc đáo. Tháp xây dựng từ khoảng thế kỉ thứ 8 đến thế kỉ 13, thời kỳ đạo Hinđu(Ấn Độ giáo) đang cường thịnh tại Vương quốc Chăm Pa cổ, được xây trên một ngọn đồi cao 50 m so với mực nước biển ở cửa sông Cái cách trung tâm thành phố Nha Trang khoảng 2 km.

Tháp được xây dựng 3 tầng :

- Tấng thấp nhất : là tầng ngang mặt đất là ngôi tháp cỗng nhưng ngày nay không còn nữa chỉ còn những bật thanh đá lên tầng giữa.

- Tầng giữa : là Mandapa (tức là nhà khách, nhà tĩnh tâm) giành cho khách hàng hương nghĩ ngơi hoặc chuẩn bị lễ vật để làm lễ chính thức ở trên. Tầng này dài 20m, rộng 15m, gồm 4 hàng cột hình bát giác( bao gồm 10 cột lớn và 12 cột nhỏ). Trên thân các cột lớn có các lỗ mộng, khoét sâu vào thân cột , đối xứng ngang bằng với đỉnh của các cột nhỏ.

- Tầng cao nhất : là nơi những ngôi tháp được xây dựng theo kiểu Chăm, gạch xây rất khít mạch, không nhìn thấy chất kết dính (đây cũng là vấn đề mà các kiến trúc sư ngày nay cũng không biết họ dùng chất gì để kết dính những viên gạch này). Tháp thờ chính ở dãy trước khá lớn và cao khoảng 23 mét, là tháp Po Nagar. Tháp có 4 tầng, mỗi tầng đều có cửa, tượng thần và hình thú bằng đá, ở 4 góc có 4 tháp nhỏ. Bên trong là tượng nữ thần (cao 2,6 m) tạc bằng đá hoa cương màu đen (trước đó là gỗ trầm hương, và xa hơn nữa là bằng vàng) ngồi trên bệ đá uy nghiêm hình đài sen, lưng tựa phiến đá lớn hình lá bồ đề. Đây là một kiệt tác về điêu khắc Chăm Pa, là sự kết hợp hài hòa giữa kỹ thuật tượng tròn và chạm nổi. 

Trên đỉnh tháp có tượng thần Shiva cỡi ngưu thần Nandin, và các tượng linh vật như chim thiên nga, dê, voi v.v. Mặt ngoài tường tháp lại được trang trí bởi những hình điêu khắc vào đá như những vũ công, người chèo thuyền, xay gạo hay đi săn với cung tên. Cửa chính ở phía đông dẫn vào một tiền sảnh, ở hai bên cửa có hai trụ đá được khắc truyền ký, đỡ một phiến đá hình thuẫn có khắc hình nữ thần Durga đang múa giữa hai nhạc công. Bên trong tháp tối và lạnh. Cuối tháp có một bệ thờ bằng đá đặt tượng Bà Po Nagar với mười cánh tay. Hai bàn tay dưới đặt trên hai đầu gối, các bàn tay khác thì cầm những vât dụng như đoản kiếm, mũi tên, chùy và cây lao ở bên phải và chuông, đĩa, cung và tù và ở bên trái. Các tháp khác thờ: thần Siva (một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo), thần Sanhaka, thần Ganeca (theo truyền thuyết là con trai thần Siva).

Lịch Sử Tháp Ponagar :

Lúc trước ngôi tháp này bằng gỗ được xây dựng để thời Thiên Y Thánh Mẫu (không xác định được thời gian xây dựng tháp gỗ này), cho đến vua  Prithi Indravarman cay trị (cai trị từ năm 646 đến năm 653) cho xây đập bỏ ngôi tháp bằng gỗ và xây dựng với vật liệu cứng hơn và cho tạc tượng nữ thần Ponagar bằng vàng(tức là tượng Thiên Y Ana Thánh Mẫu).

Năm 774, quân Nam Đảo (Java, Indonesia) vào cướp phá. Đền Po Nagar, bị quân Nam Đảo phá hủy.
Sau đó vua Satyavarman cho xây lại bằng rạch năm 784 hoàn thành và cho đến ngày nay.

Sau này quốc vương Harivarman I và con trai ông là Vikrantavarman III sau này có thể đã lần lượt xây dựng thêm 5 tháp nữa xung quanh.

Những ngôi tháp này có niên đại rất lâu và có kiến trúc khá độc đáo đã trở thành di tích lịch sử văn hóa thu hút rất nhiều khách du lịch đến đây tham quan và tìm hiểu sự tích về bà Ponagar.

Lễ Hội Tháp Bà Ponagar :

Lễ hội được tổ chức từ ngày 21 đến 23/3 âm lịch hàng năm. Lễ hội diễn ra như làm : lễ mộc dục (thay xiêm ý cho tượng), lễ cầu siêu và thả hoa đăng, lễ cầu “Quốc thái, dân an”, lễ tế cổ truyền, dâng hương lễ Mẫu, lễ hoàn kinh, cúng ngọ… Bên cạnh đó, lễ hội còn có nhiều hoạt động mang đậm nét văn hóa truyền thống như: múa bóng, hát văn, diễn tuồng, trình diễn nghệ thuật gốm và dệt thổ cẩm của người Chăm...